Wypełnienia dentystyczne, które potocznie nazywane są plombami, stanowią jedno z najczęściej stosowanych rozwiązań w stomatologii zachowawczej. Współczesna stomatologia oferuje szeroki wybór różnych materiałów i technologii, dzięki którym możliwe jest skuteczne leczenie ubytków próchnicowych, przywracanie kształtu i funkcji zębów oraz poprawa estetyki uśmiechu. Rodzaje wypełnień różnią się wyglądem, trwałością, a także oczywiście kosztem i właściwościami użytkowymi. Poniżej prezentujemy najważniejsze informacje w zakresie rodzajów dostępnych wypełnień i ich cech, które należy brać pod uwagę przy wyborze konkretnego rozwiązania.
Po co stosuje się wypełnienia dentystyczne?
Głównym zagrożeniem dla zębów jest próchnica, która rozpuszczając szkliwo, jest w stanie wniknąć w głębsze warstwy zęba, doprowadzając do jego całkowitego zniszczenia. Najskuteczniejszym sposobem leczenia próchnicy jest jej usunięcie, wraz z objętymi chorobą tkankami zębami. W wyniki takiego leczenia pozostaje pusta przestrzeń, którą należy wypełnić. Jest to zdecydowanie najczęściej praktykowana forma leczenia w stomatologii zachowawczej.
Najważniejszą funkcją wypełnień dentystycznych jest zatem możliwość zatrzymania postępu próchnicy. Możliwe staje się usunięcie zainfekowanej tkanki zęba i zabezpieczenie go przed dalszym rozwojem procesu chorobowego. Szczególnie ważna jest ochrona miazgi zęba, co znacznie ogranicza ryzyko pojawienia się stanów zapalnych. Wspomnieć również trzeba, że wypełnienia stosuje się, aby przywrócić funkcje zgryzowe i zapewnić pełną sprawność żucia. Na koniec wspomnieć trzeba, że wypełnienie w dużym stopniu poprawia estetykę zębów — pełni funkcję zarówno terapeutyczną, jak i profilaktyczno-estetyczną, umożliwiając długotrwałe, komfortowe i bezpieczne użytkowanie leczonego zęba.
Typy plomb — od tymczasowych do stałych
W stomatologii wyróżniamy kilka podstawowych rodzajów wypełnień, które można podzielić na dwie szerokie kategorie: tymczasowe i stałe. Różnią się one czasem użytkowania, funkcją, materiałem oraz kosztem. Kiedy warto sięgnąć po oba te rozwiązania?
Wypełnienie tymczasowe ma na celu krótkotrwałe zabezpieczenie zęba przed powietrzem, bakteriami lub śliną oraz utrzymanie komfortu do czasu wdrożenia rozwiązania docelowego. Jest wykonane z materiałów o stosunkowo niskiej trwałości, często na bazie preparatów z tlenkiem cynku, który łączy się z siarczanem wapnia i plastyfikatorami. Oznacza to, że stosowane jest w sytuacjach przejściowych, czyli przykładowo, gdy leczenie będzie rozłożone na kilka wizyt, co jest typowe np. dla endodoncji. Tymczasowa plomba zakładana jest także jako forma zabezpieczenia, gdy pacjent czeka na trwałe wypełnienie lub wkład koronowo-korzeniowy.
Drugim rodzajem wypełnienia jest tzw. stałe. To szeroka grupa rozwiązań, które stosuje się z zamiarem długotrwałego przywrócenia funkcji i kształtu zęba. Ich trwałość i właściwości zależą od wykorzystanego materiału. Stosowane jest jako docelowe zabezpieczenie zęba po zwykłym usunięciu próchnicy, lecz także po leczeniu kanałowym.
Przegląd materiałów wypełnień stałych
Stałe wypełnienie zęba musi cechować się doskonałą trwałością, estetycznym wyglądem, a także musi być całkowicie bezpieczne dla pacjenta. Współczesna stomatologia oferuje kilka materiałów do trwałych wypełnień, które charakteryzują się bardzo dobrymi właściwościami.
Jeszcze do niedawna najczęściej stosowanym rodzajem wypełnienia był amalgamat, czyli specjalny stop metali takich jak srebro, cynk, miedź i cyna, połączonych z rtęcią. Rozwiązanie to cieszyło się częstym wyborem ze względu na trwałość i niską cenę. Aktualnie jednak wiemy, że amalgamat nie jest dobrym wyborem. Przede wszystkim ze względu na nieprzyjemny metaliczny kolor, który znacznie odbiega od barwy zdrowej tkanki zęba. Pewien niepokój wśród pacjentów wzbudza również obecność rtęci, która może stanowić potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia. Z tego powodu zaleca się wymienienie amalgamatowej plomby na nowocześniejsze rozwiązanie.
Obecnie nasi pacjenci decydują się najczęściej na specjalny kompozyt światłoutwardzalny, który składa się z żywicy polimerowej z dodatkowym ceramicznym wypełnieniem. Ogromną zaletą tego wypełnienia jest możliwość precyzyjnego dopasowania koloru do zęba, łatwa i szybka aplikacja, a także doskonała jakość i trwałość. Pewnym minusem może być jednak możliwość przebarwienia po dłuższym czasie.
Innym ciekawym rodzajem wypełnienia dentystycznego jest specjalny cement z jonowym uwalnianiem fluoru. Materiał ten doskonale przylega do wypełnianego zęba i charakteryzuje się świetnymi właściwościami w wilgotnym środowisku, jakim bez wątpienia jest jama ustna. Ze względu na prostą aplikację i uwalnianie fluoru rozwiązanie to jest szczególnie polecane dzieciom. Dodatkowo stosuje się je jako podstawę pod wypełnienia kompozytowe i w leczeniu ubytków korzeniowych.
Na koniec wspomnieć jeszcze trzeba o plombach porcelanowych i ceramicznych, które wykorzystywane są do leczenia dużych ubytków, ale także jako element protetyczny w postaci korony. Cechują się one bardzo wysoką estetyką, doskonałym dopasowaniem do anatomicznego kształtu zęba i bardzo dużą trwałością. Oczywiście są one stosunkowo drogie, a ich założenie wymaga dwóch wizyt u specjalisty — jedna na opracowanie wypełnienia, a druga na jego założenie. Na uwadze należy mieć także ryzyko pęknięcia przy ekstremalnych obciążeniach.
Na jakie właściwości warto zwrócić uwagę przy wyborze plomby?
Jak zatem widać po powyższym opisie, na naszych pacjentów czeka do wyboru kilka ciekawych propozycji wypełnień zębów. Decyzja o wyborze konkretnego materiału zależy od wielu czynników, które każdy pacjent musi wziąć pod uwagę. Chodzi tu nie tylko o kwestie kliniczne, lecz także uzyskiwane walory estetyczne, możliwości techniczne, a także nie da się ukryć, ekonomiczne. Spośród wielu aspektów warto szczególnie zwrócić uwagę na:
– Trwałość i odporność na ścieranie, co oczywiście wpływa na żywotność wypełnienia,
– Estetykę – zwłaszcza w wypełnieniach widocznych przy uśmiechu,
– Adhezję do zęba – sposób i jakość wiązania wypełnienia z tkanką zęba. Wpływa na trwałość wypełnienia, ale także na szybkość i prostotę jego zakładania,
– Skurcz przy utwardzeniu – minimalizacja naprężeń w zębie,
– Właściwości biologiczne np. uwalnianie fluoru, biokompatybilność, reakcje alergiczne,
– Skomplikowanie procedury – czas, liczba wizyt, wymagania techniczne takie jak izolacja, adhezja sucha, czy nawet konieczność użycia mikroskopu,
– Koszt, który wynika z użytego materiału, czasu pracy stomatologa, a także ewentualnych kosztów laboratorium,
– Wpływ na struktury zęba – minimalne opracowanie, zachowanie jak najwięcej zdrowej tkanki.
Wiedzieć trzeba, że powyższe kryteria wyboru wypełnienia dentystycznego stanowią jedynie podstawę, a lista wytycznych może być znacznie bardziej szczegółowa. Ogromnym ułatwieniem w podjęciu właściwej decyzji będzie opinia stomatologa, który na podstawie historii leczenia oraz faktycznych potrzeb klinicznych, będzie w stanie wskazać najlepsze dostępne rozwiązania. Nasi pacjenci cenią nas m.in. za rzetelne informacje w tym aspekcie, które pomagają im dobrać doskonale dopasowane do ich faktycznych potrzeb plomby.
Kto decyduje i od czego zależy wybór wypełnienia?
Decyzja o wyborze konkretnego rodzaju wypełnienia zwykle jest wynikiem współdziałania dentysty i pacjenta. Stomatolog ocenia stan kliniczny zęba, czyli głębokość ubytku, lokalizację, obciążenia w zgryzie, stan miazgi, dostępność do preparacji, warunki wilgotnościowe, a także estetykę. Specjalista uwzględnia oczywiście także przeciwwskazania takie jak np. alergie, czy bruksizm.
Rzecz jasna wiele w przypadku dobory plomby zależy także od samego pacjenta. Ma on prawo wyboru, aczkolwiek musi być świadomy, że stomatolog przedstawia mu zalety i wady możliwych opcji oraz koszty. Szczególnie istotne są tu oczekiwania estetyczne i gotowość do poniesienia kosztów. Wiele bowiem zależy od tego, czy pacjent jest skłonny zapłacić więcej za porcelanowy inlay, czy zadowoli się kompozytem, aby cena była niższa.
Wspomnieć również trzeba, że o doborze wypełnienia stomatologicznego decydować mogą także kwestie ogólne. Bardzo istotny w tym wypadku jest czas dostępny na leczenie, czy pacjent może przychodzić na kilka wizyt, a także warunki anatomiczne pacjenta — szerokość szczęki, dostęp międzyzębowy. Nie bez znaczenia jest funkcja zęba oraz możliwość izolacji pola zabiegowego. Nie da się ukryć, że ogromne znaczenie ma także ogólne zdrowie pacjenta i posiadane alergie. Przykładowo uczulenie na metale wyklucza amalgamat, a pacjenci z chorobami przyzębia mogą preferować cement z jonowym uwalnianiem fluoru.
Podsumowanie
Wypełnienia dentystyczne są nieodłącznym elementem leczenia ubytków próchnicowych i stanowią ważną formę ochrony zębów. Typy plomb obejmują zarówno rozwiązania tymczasowe, jak i stałe. Każdy materiał ma swoje charakterystyczne cechy, zalety i ograniczenia zarówno pod względem trwałości, estetyki, kosztu, jak i techniki wykonania. W praktyce wybór wypełnienia zależy od wielu czynników takich jak stan kliniczny zęba, oczekiwań estetycznych i finansowych pacjenta, dostępnych technologii, warunków zabiegowych oraz zdrowia pacjenta. Decyzja jest jednak zawsze wspólna i podejmuje ją stomatolog we współpracy z pacjentem, po przedstawieniu dostępnych opcji i ich konsekwencji.
